Relativiteit
03/03/2017 - Amber Stoop

Escher in Arnhem

Kunstenaar Escher heeft naast van Gogh en Rembrandt vaak wel een plaats in het geheugen van de gemiddelde middelbare school leerling. Escher zelf had echter niet zulke positieve herinneringen aan zijn middelbare schooltijd. ‘De schoolbanken der H.B.S. te Arnhem, vervloekte nagedachtenis. Ik griezel als ik er nog aan denk.’[1], waren zijn persoonlijke woorden in een brief aan een vriend op latere leeftijd. Escher heeft een groot deel van zijn leven doorgebracht buiten Nederland en in Den Haag. Maar deze ‘vervloekte nagedachtenis’ vond plaats in Arnhem.

Escher verhuisde naar Arnhem op vijfjarige leeftijd.[2] Na verschillende jaren op andere scholen te hebben doorgebracht ging hij op zijn veertiende naar het HBS aan de Schoolstraat. Dit gebouw staat er nu nog steeds en je kunt er sinds 2014 wonen als student.[3] In de periode op het HBS was tekenen zijn lievelingsvak, dit was dan ook het enige vak waar hij ruime voldoendes voor haalde.[4] Biologie lag Escher ook nog wel enigszins maar de andere vakken – zelfs wiskunde – werden niet door hem gewaardeerd. Dit laatste is natuurlijk niet zo vanzelfsprekend vanwege zijn zeer technische bekwame en optische prenten waar hij zo beroemd mee is geworden.

Eigenlijk gewoon zoals een echte puber betaamt vond Escher school het minst belangrijke in zijn leven. Zo was hij meer bezig met meisjes, muziek maken, treinen en reeds het maken van grafische prints. Dat meisje heette Roosje en met haar en nog twee anderen had hij een muziekgroep. [5] Escher speelde cello, Roosje speelde piano en twee vrienden van Escher speelden viool. Helaas was de liefde niet wederzijds wat weer voor nieuwe creatieve inspiratie zorgde. Escher schreef voor haar het volgende gedichtje:         

                ´O! lagen we hier allebei…

                Van mijn zilte tranen nat

                Is de grond van de eenzame groote hei

                Och! dat ik je bij me had!´´[5]

Om maar meteen het einde te verklappen: Roosje en Escher hebben nog jarenlang contact gehad, maar het is nooit wat geworden. Later is Escher getrouwd met een andere vrouw, een Italiaanse genaamd Jetta. Maar ook zij verliet hem alsnog op hoogbejaarde leeftijd.[6]

Escher stuurde op een dag in zijn schoolperiode een prent naar de Arnhemse gerenommeerde kunstenaar Ronald Host aan wie hij advies wilde vragen. Holst gaf Escher veel complimenten waardoor hij aangemoedigd werd om door te gaan. Samen met een vriend bezocht Escher regelmatig het atelier van een Arnhemse schilder waar ze konden experimenteren met druktechnieken.[7]

Op het HBS bleef Escher zitten in het tweede jaar, ook bijna in het vierde jaar en haalde uiteindelijk zijn examen niet. Hierdoor vertrok hij zonder diploma uit Arnhem. [8]

Het vermoeden bestaat dat Escher de trappen van het gebouw van het HBS letterlijk in een van zijn prenten heeft verwerkt.[9] Namelijk in de prent ‘Relativiteit’ uit 1953. Op deze prent zijn veel trappen te zien, die zowel aan de onderkant als aan de bovenkant te belopen zijn. Mensfiguren zonder gelaat lopen zelfs bijna horizontaal richting iets onzichtbaars. Hier en daar zijn wel deuren en arcades te zien, sommigen met daarachter een uitzicht dat lijkt op een tuin.  Zowel de trappen als de arcades die op de prent te zien zijn zou je kunnen herleiden aan het gebouw aan de Schoolstraat. Het is natuurlijk niet te bewijzen dat Escher echt de inspiratie voor deze prent uit zijn middelbare schooltijd heeft gehaald. Wel is een bekruipend psychedelische gevoel merkbaar wanneer je als beschouwer van de prent de trappen probeert te volgen.  Deze misschien onprettige sfeer zou metaforisch kunnen zijn voor het gevoel dat Escher had rondom zijn HBS-tijd in Arnhem.

 

Relativiteit

 

[1] Wim Hauzeu, M.C. Escher. Een biografie, Amsterdam, 1998, p. 28.

[2] Wim Hauzeu, M.C. Escher. Een biografie, Amsterdam, 1998, p. 22.

[3] Marco Bouman, ‘Op kamers in oude HBS van Escher‘, De GelderlanderEditie Arnhem 21 augustus 2014, p. 24-25.

[4] J.L Locher, Flip Bool en Bruno Ernst, Leven en werk van M.C. Escher. Het levensverhaal van de graficus, Amsterdam, 1998.

[5] Wim Hauzeu, M.C. Escher. Een biografie, Amsterdam, 1998, p. 34.

[6] Wim Hauzeu, M.C. Escher. Een biografie, Amsterdam, 1998, p. 100.

[7] Wim Hauzeu, M.C. Escher. Een biografie, Amsterdam, 1998, p. 34-38.

[8] Wim Hauzeu, M.C. Escher. Een biografie, Amsterdam, 1998, p 28

[9] Stef Ketelaar, ‘De Arnhemsche hel. M.C. Escher in de Schoolstraat’, Wijk & krant, Spijkerkwartier en Spoorhoek 13 (2009), nr. 62, pp. 2-3.

Terug naar boven

Biografie

Naam

Klas

Over de

Website

klik hier

Gerelateerde artikelen - Inspiratie