Afbeelding artikel Jacobs van den Hof
De Gele Rijder
Embleem
De Pleuranten
Mens tegen Macht
15/11/2014 - Kirsten Schiebergen

Arnhemse kunstenaar: Jacobs van den Hof

Eén van mijn favoriete beelden in Arnhem is dat van een kunstenaar die zelf in de stad heeft geleefd: Gijs Jacobs van den Hof (1889-1965). Zes van zijn werken zijn in de openbare ruimte te bewonderen en dus gratis met een hele school te bezoeken. Wat vertellen zijn beelden over de kunstenaar en de stad?

Op het kerkplein ligt een bronzen beeld van een naakte man, op een stenen tafel met daarin de tekens ’40-45’ gegraveerd. De man zit half omhoog gericht, zijn benen gekruist en zijn armen voor zijn hoofd alsof hij deze wil bedekken. De figuur lijkt geschrokken en bang te zijn. Het bronzen beeld van Gijs Jacobs van den Hof draagt de titel Mens tegen Macht. Het vertelt het verhaal van het Nederlandse Verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog. De naakte man alias de onschuldige mens vecht tegen de brute macht van de bezetter. Als ik naar het beeld kijk krijg ik de associatie met universele machten: de fenomenen waar wij als mensen niets tegen kunnen doen. Bijvoorbeeld de dood waarvoor niet te vluchten is of de bliksem die na een hete zomerdag losbarst. Het beeld laat dus ook zien hoe kwetsbaar de mens is ten opzichte van de natuur. Door plaatsing naast de Sint Eusebiuskerk en tegenover het gebouw van Justitie, krijgt de thematiek van mens versus macht uiteenlopende betekenissen. De kerk kan als metafoor dienen voor een hogere macht, terwijl het gebouw van justitie symbool kan staan voor de menselijke, rechterlijke macht. Het beeld zoals het nu op het plein te zien is, heeft er oorspronkelijk anders uitgezien.

Mens tegen Macht

Voordat het onthuld werd in 1953, is het beeld in 1952 onderdeel geweest van de Sonsbeektentoonstelling. Het beeld stond op een kalkstenen voetstuk, waarin vier hoekbeelden waren uitgehouwen en een reliëf van een Pegasus, ofwel het Airborne-embleem. Toen het beeld jaren later in 1970 zwaar werd beschadigd, werd het beeld ontmanteld. Het manfiguur werd op de tafel gezet, zoals deze in huidige vorm te zien is. De hoekbeelden, de Pleuranten genaamd, en het reliëf van het Airborne-embleem kregen een andere locatie in Arnhem.

De Pleuranten zijn op begraafplaats Moscowa geplaatst vlakbij het graf van Jacobs van den Hof. De vier hoekbeelden zijn bij elkaar geplaatst als één werk. Het zijn vier stenen mannen die met de ruggen tegen elkaar staan. Jacobs van den Hof heeft geprobeerd om de emotie van wanhoop, berusting, verdriet en vertrouwen in de koppen te leggen. Met de begraafplaats als omgeving brengen de vier beelden een emotionele lading mee; zij lijken mee te voelen met de bezoekers.

De Pleuranten

Het stenen Airborne-embleem van de Pegasus werd deel van het Airborneplein, in een muur van de fietsrotonde. Het beeld gedenkt de geallieerden die zijn gesneuveld bij de slag om Arnhem.

Embleem

Elders in de stad maakte Gijs Jacobs van den Hof in opdracht van het stadsbestuur een reliëf voor de Tellegenbank in Sonsbeek, een reliëf op het Vestagebouw aan de Jansbuitensingel en een vrijstaand ruiterstandbeeld op het Gele Rijdersplein.

Het reliëf op de Tellegenbank is een van zijn vroegere werken, destijds waarschijnlijk aangebracht als decoratie.

Met het reliëf op het Vestagebouw aan de Jansbuitensingel vertelt Jacobs van den Hof het verhaal van de Vestaalse maagden. De Vestaalse maagden waren priesteressen van de Romeinse godin Vesta met een belangrijke taak. Zij dienden het eeuwige vuur voor de tempel van Vesta brandende te houden, om zo de stad Rome te beschermen tegen onheil. Het stenen reliëf van Jacobs van den Hof toont zes Vestaalse maagden die een haardvuur bewaken en daarmee diende hij de verzekeringsmaatschappij Vesta met het ideale symbool voor de verzekering van huis en haard.

Het in brons gegoten ruiterstandbeeld aan het Gele Rijdersplein vertelt het verhaal over het korps De Gele Rijders van de Willemskazerne, dat destijds aan het plein lag. Nog voordat het beeld geplaatst werd, was er al ophef over het beeld. Jacobs van den Hof zou een beter beeld kunnen neerzetten dan dat hij had gedaan. Het beeld zou saai zijn en ook de vorm en verhoudingen zouden niet kloppen. Desondanks de kritiek werd het werk in 1963 door Prins Bernard onthuld. De Gele Rijder is het laatst geplaatste beeld van Jacobs van den Hof, die in 1965 op zesenzeventig jarige leeftijd overleed.

De Gele Rijder

Gijs Jacobs van den Hof maakte naast de opdrachten voor gebouwen, bruggen en vrijstaande beelden ook portretten en penningen. Van zijn vrije werk, voornamelijk naakten en portretten, zijn enkele te zien in het Museum Arnhem. Jacobs van den Hof liet zich in zijn stijl graag inspireren door Michelangelo (1475-1564) en Rodin (1840-1917). Naast dat Jacobs van den Hof werkte als beeldhouwer en medailleur, was hij van 1921 tot zijn pensionering in 1954 docent aan het Genootschap Kunstoefening – de voorloper van de kunstacademie in Arnhem. Hij gaf les in houtsnijden, keramiek en bronsgieten. Tijdens het lesgeven bleef hij in een classicistische stijl werken, terwijl zijn leerlingen op zoek gingen naar abstractie in de kunst. Door de omslag naar abstractie in kunstopvatting is het latere werk van Jacobs van den Hof mogelijk minder bekend geworden.

Gijs Jacobs van den Hof blijkt een bijzondere Arnhemse kunstenaar te zijn geweest. Naast dat hij kunstenaar en docent was, heeft hij ook voor de ontwikkeling van de kunst in Arnhem veel betekend. Hij was oprichter en voorzitter van de Kring van Beeldhouwers en door zijn inzet werden beeldhouwers gevraagd een bijdrage te leveren aan architectuur. Zijn nalatenschap blijft hopelijk in de binnenstad van Arnhem te bezoeken.

Terug naar boven

Biografie

Naam

Klas

Over de

Website

klik hier

Gerelateerde artikelen - Inspiratie